چرا خداوند متعال در بعضی آیات میفرماید من كافرین و منافقین را هدایت نمی كنم و یا می گوید عذاب دنیا و آخرت را به كام كفار و ستمكاران می ریزم؟
می گوئیم در صورتی كه پیدایش عذاب های دنیا و آخرت بدست كفار است خداوند چرا باز این عذاب ها را به خودش نسبت میدهد و می گوید من آنها را به جهنم می برم و یا در جهنم حبس می كنم. جواب این است كه اولاً كفار خدایی را انتخاب و قبول كرده اند و یا پرستیده اند كه شیئی از اشیاء عالم هستند نه از اشخاص می گویند بتها خدایند. نفع و ضرر برای ما درست می كنند یا می گویند طبیعت ما را میآفریند و ما را می میراند یا مانند ایرانیان قدیم می گویند دو خدا در عالم هستند. یكی خدای خیر كه خوبی ها را می سازد و خلق می كند یكی هم خدای شركه بدی ها و بلاها را می سازد و خلق می كند. خدای خوبیها را یزدان می گفتند و خدای بدی ها را اهریمن یا به عبارت دیگر شیطان می دانستند میگفتند شیطان خدائی است كه سازنده تمام بدی ها امثال مار و عقرب و درندگان است. خدای واقعی هم خدائی است كه خوبی ها را می سازد حیوانات طیب و طاهر را خلق می كند پس بعضی ها مشرك خالصند كه خلقت را بدست غیر خدا میدانند مانند طبیعیون و بعضی ها برای خدا شریك می تراشند و آن شریك ها را منشاء اثر میدانند. خداوند برای اینكه به انسانها بفهماند كه هر حادثه ای بوجود میآید بدست خداست و جز خدا كسی نمی تواند بیافریند و كسی نمیتواند شریك خدا باشد. پیدایش تمامی نعمتها و نقمت ها و یا طیبات و خبائث را به دست خود می داند و می گوید سرما و گرما را من می آفرینم. درندگان و گزندگان و حیوانات نافع را هم من خلق می كنم آنچه را شما خیال می كنید شرّ است، من خلق می كنم. مانند سرمای زیاد و گرمای زیاد شما گمان می كنید این پدیده ها شرّ است ولیكن همه این ها خیر است. آن خیر و شرّ هم كه بدست خودتان واقع میشود مانند خدمت و احسان و یا ظلم و ستم آن هم عامل اصلی اش من هستم كه آدم ها را خلق كرده ام و به آنها آزادی داده ام اگر من انسان، خلق نمی كردم خیر و شرّی هم در عالم نبود ولیكن چون انسان را خلق كردم و به این انسانها قدرت و آزادی دادم بعضی ها با قدرت و آزادی خود زندگی بهشتی می سازند و بعضی ها با قدرت و آزادی خود زندگی جهنمی درست می كنند. پس انسانها گر چه عامل خیر و شرّند ولیكن از این نظر كه خدا انسانها را ساخته و این همه وسیله در اختیار آنها گذاشته بعضی ها با استفاده از این وسیله ها و رزق و روزی ها سوء استفاده می كنند، شرّ می آفرینند و بعضی ها خوب استفاده می كنند خیر آفرین هستند پس تمام بدی ها و خوبی ها از این نظر كه مقدمات آن را خدا آفریده می توانند به خدا نسبت دهند مثلاً می گویند شمر و یزید، امام حسین را كشتند خدا اگر شمر و یزیدی خلق نمی كرد و یا امام حسین هم خلق نمی كرد یك چنین جنایتی به وجود نمیآمد. خداوند خلقت بَدان و نیكان را قبول دارد. میگوید خالق همه آنها من هستم ولیكن بدی بدكاران را و خوبی نیكوكاران را به اراده خود قبول ندارد. می گوید نیكوكاران خودشان كار نیك انجام میدهند و برای خود زندگی بهشتی می سازند و بدكاران خودشان بدكاری می كنند و با خلق بدی ها زندگی جهنمی می سازند پس ما اعمال انسانها را از یك طرف می توانیم به خدا نسبت دهیم كه خدا نیكان و بدان را خلق كرده است نه اینكه نیكان و بدان خود را خلق كرده باشند و از طرف دیگر می توانیم بدی ها و خوبی ها را به مردم نسبت دهیم چون آنها هستند كه بد می كنند و یا خوبی ها را می آفرینند. قرآن هم همین دو فرضیه را ذكر می كند از یك طرف خلق كفار را و خلق مؤمنین را به اراده خدا میداند. می گوید لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم. یعنی من انسانها را خیلی خوب و كامل آفریدم (این آیه مربوط به تمامی انسانها خواه كفار باشند و خواه مؤمن) و در آیه دیگر میفرماید: ثم رددناه اسفل سافلین. او را به بدترین جاها كشاندیم و این بدترین جاها كه همان جهنم است. در آیات دیگر كه نمونه هایش در بالا ذكر شد بدست كفار می داند می گوید آنها هستند كه آتش جنگ را در دنیا و آتش جهنم را در آخرت روشن می كنند. در آیات سوره طور میفرماید: كفار از تو می پرسند روزگار حكومت دین و قیامت كی است و چه زمانی خواهد بود در جواب آنها بگو همان زمانی كه كفار فریفته آتش میشوند و این همه پول خرج می كنند و فعالیت می كنند تا برای ادامه ظلم و ستم اسلحه های آتشین بسازند و خبر ندارند كه همین آتش ها در قیامت به خودشان برمی گردد. با این حساب خلقت انسانها بدست خداست ولیكن خلقت بدی ها و ظلم و ستم ها و جهنم ها بدست انسان. (شرح دعای ندبه- جلد اول)